Untitled

Toen ik negentien was las ik voor het eerst over Giordano Bruno, een Italiaanse filosoof die in 1600 stierf. Ik vind hem een van de interessantste figuren uit de geschiedenis. Bruno (die overigens voorkomt in Man in het duister, evenals in Het spinsel van de eenzaamheid) eindigde op de brandstapel, door de Inquisitie verdacht van ketterij. Hij redeneerde dat als de macht van God oneindig is, er oneindig veel werelden moeten zijn. 

‘Dat zette me aan het denken. Toen ik twintig was schreef ik twee zinnen die mijn visie op de wereld illustreren. Die zinnen gelden nog steeds. Ze luiden als volgt: De wereld is in mijn hoofd. Punt. Mijn lichaam is in de wereld. Punt. Dat is waar, toch? We ervaren de wereld door onze waarneming, we dragen de wereld in ons. Maar op hetzelfde moment omringt de wereld óns. Het is niet eens een paradox, het is de aard van de werkelijkheid. De wereld speelt zich af in het hoofd van August Brill, maar buiten draait de dwaze wereld door.’

Man in het duister is een netwerk van verhalen. U vertelt over de gruwelijkheden van de oorlog in Irak, over het huwelijk, over vrouwen die alleen zijn, over wanhoop en verlies. Welk thema is voor u het belangrijkste?

‘Ze zijn me allemaal even lief. Ik zie het boek als een muzikale compositie. Een verhaal met contrapunten, met verschillende thema’s die op elkaar jagen. August Brill in bed, peinzend over zijn huwelijk, Katya die het verlies van haar geliefde probeert te verwerken. Er is eigenlijk maar één verhaal in het boek dat echt is gebeurd en dat ik heel graag wilde vertellen. Betty, de oudere zus van August Brill, is in werkelijkheid mijn moeder; haar tweede man, Gil, is mijn stiefvader. Hij stierf vrij jong, toen hij 55 was, ik hield heel veel van hem. Gil was stapel op mijn moeder. Hij verstopte in de linnenkast, tussen haar slipjes en bh’s, briefjes waarop geschreven stond dat ze de meest fantastische vrouw was die hij kende. Toen mijn stiefvader stierf was mijn moeder gesloopt. ’ 
Uw hoofdpersonen hebben traumatische ervaringen beleefd. Uiteindelijk praten ze erover. Wat wilt u daarmee duidelijk maken?

‘Zes jaar geleden heb ik een ernstig ongeluk gehad. Ik zat met mijn vrouw, zoon, dochter en de hond in de auto toen iemand op ons inreed. Siri werd daarna vier nachten achter elkaar schreeuwend wakker; ze beleefde het ongeluk, opnieuw. Dat is posttraumatische stress, het is een ervaring buiten de taal; we hebben er geen vocabulaire voor. Dat komt doordat traumatische ervaringen in een ander, primitiever deel van de hersenen worden opgeslagen dan normale herinneringen. 

‘Katya helpt haar grootvader zijn trauma te verwerken met beelden uit films. De films introduceren de intimiteit in het boek. Zoals de laatste scène uit de film Tokyo Story, waarin een oude man zijn schoondochter bedankt voor wat ze voor hem en zijn vrouw betekent. Tokyo Story is een klassieker, een van de tien beste films die ooit zijn gemaakt. Ik zag die film in 1993, toen ik in Tokio was. Hij werd vertoond in een enorme zaal waar wel drieduizend mensen in konden. Toen de film was afgelopen, keek ik om me heen en werkelijk iedereen huilde. Ik begrijp nog steeds niet hoe regisseur Ozu dat doet, die emotie overbrengen.’